Według niemieckiego Towarzystwa Medycyny Żywieniowej (DGEM) z powodu niedożywienia umiera w Niemczech około 50 tysięcy osób rocznie. Problem w tym, że niedobory często nie dają objawów przez długi czas i wychodzą na jaw dopiero wtedy, gdy skutki są już poważne.

Niedobory, które długo milczą

Matthias Pirlich, specjalista chorób wewnętrznych i ekspert od żywienia, wyjaśnia, że na początku zwykle niczego nie widać. Poważny niedobór witaminy D lub B12 może trwać miesiącami bez żadnych symptomów. Gdy pojawiają się objawy, na przykład uszkodzenia nerwów, bywa już za późno. Długotrwały brak witaminy B12 może uszkodzić rdzeń kręgowy, co prowadzi do drętwienia kończyn, osłabienia mięśni, a nawet paraliżu. Rzadziej dochodzi do uszkodzeń mózgu, związanych z utratą pamięci i problemami psychicznymi.

Warto rozróżnić dwa pojęcia. Niedożywienie ilościowe (undernutrition) oznacza, że organizm przez długi czas dostaje mniej energii, niż potrzebuje. Według raportu FAO dotyczy to około 645 milionów ludzi na świecie. Z kolei niedożywienie jakościowe to sytuacja, w której kalorii jest dość, ale brakuje makro- lub mikroskładników: witamin oraz minerałów, takich jak wapń, magnez, żelazo, jod czy cynk. To tzw. ukryty głód, który według artykułu dotyka około 2 miliardów ludzi, głównie na globalnym Południu. Nie omija jednak krajów uprprzemysłowionych.

• Witamina D: w 2017 roku jej niedobór miał około jedna trzecia Niemców. Skutkiem mogą być bóle kości, stawów i mięśni oraz większe ryzyko upadków i złamań.
• Jod: niewystarczająco dostarczała go mniej więcej jedna trzecia Niemców. Jod jest potrzebny do produkcji hormonów tarczycy, a w ciąży do prawidłowego rozwoju mózgu i układu nerwowego dziecka.

Kto jest najbardziej narażony

Źródłem problemu bywa dieta obfitująca w „puste kalorie”: fast foody, mocno przetworzoną żywność, białe pieczywo czy biały ryż. Często wynika to z ubóstwa, bo osoby o niskich dochodach sięgają po tanie, sycące, ale ubogie w składniki produkty. Niemieckie badanie wskazuje, że gospodarstwa zagrożone ubóstwem częściej jedzą żywność bogatą w kalorie, a ubogą w składniki odżywcze.

Ryzyko zwiększa też depresja, bo spada apetyt i zaniedbuje się dbanie o siebie. Pirlich zwraca uwagę, że niedożywienie częściej dotyka seniorów i osób mieszkających samotnie, a ryzyko rośnie wraz z liczbą przyjmowanych leków. Dochodzą do tego choroby, które utrudniają wchłanianie lub wykorzystanie składników odżywczych, jak choroba Leśniowskiego-Crohna, celiakia, choroby wątroby czy nowotwory.

Szpitale i profilaktyka

DGEM szacuje, że około 30 proc. pacjentów hospitalizowanych w Niemczech jest niedożywionych lub zagrożonych niedożywieniem. Tymczasem dane kas chorych pokazują, że badaniu przesiewowemu i leczeniu poddaje się tylko około 1 proc. z nich. Podczas pobytu w szpitalu stan często się pogarsza, co oznacza więcej powikłań, wolniejszy powrót do zdrowia, dłuższą hospitalizację i wyższą śmiertelność. Niemieccy politycy i organizacje medyczne przygotowują dlatego plan działania, gotowy do 2027 roku. Wzorem ma być model holenderski, w którym każdy pacjent jest sprawdzany pod kątem niedoborów już przy przyjęciu.

Ekspert zaleca urozmaiconą, głównie roślinną dietę. Prosta zasada brzmi: im bardziej kolorowy talerz, tym lepiej. Warzywa najlepiej gotować delikatnie, bo przegrzewanie i długie trzymanie ich w cieple niszczy witaminy. Długie przechowywanie także obniża ich zawartość, więc warto wybierać produkty sezonowe i regionalne. Jeśli mimo zdrowej diety podejrzewamy niedobór, rozstrzygnie to badanie krwi, a braki mogą uzupełnić suplementy.

Co to oznacza w Polsce

Artykuł dotyczy sytuacji w Niemczech, ale mechanizmy są uniwersalne. Polski czytelnik również może mieć niedobory witaminy D, bo nasza szerokość geograficzna nie sprzyja jej wytwarzaniu w skórze przez większą część roku. Podane liczby nie dotyczą jednak Polski i nie należy ich do niej przenosić.

W praktyce warto zwrócić uwagę na seniorów, osoby samotne i przewlekle chore w swoim otoczeniu. Jeśli ktoś przyjmuje wiele leków, ma chorobę jelit albo długo gorzej je, dobrym pomysłem jest rozmowa z lekarzem rodzinnym i zbadanie poziomu kluczowych witamin. Suplementy najlepiej stosować po konsultacji, a nie „na ślepo”.

Źródło: DW – „Why malnutrition can go unnoticed, and what that means for our health”